«Τα μεγάλα σκάνδαλα ξεκινούν από τα μικρά» – Άρθρο γνώμης του Μελ. Φουσκαρή

Η σιωπή στα θεσμικά παραπτώματα γεννά τη διαφθορά

Η οικονομική σημασία

Τα μεγάλα οικονομικά σκάνδαλα – Novartis, ΟΠΕΚΕΠΕ και άλλα – καταλαμβάνουν πρωτοσέλιδα. Γιατί; Επειδή μιλάνε για εκατομμύρια, για πολιτικούς και για διεθνείς προεκτάσεις.

Αφορούν δημόσιο χρήμα που αντί να επιστρέψει στους πολίτες, καταλήγει σε λίγους. Και οι πολίτες ακούνε ότι «δεν υπάρχουν χρήματα» για έργα, σχολεία, παιδικές χαρές και τη βελτίωση της καθημερινότητάς τους.

Τα σιωπηλά οικονομικά σκάνδαλα

Υπάρχουν όμως και μικρότερα, τοπικά οικονομικά σκάνδαλα, που παραμένουν σιωπηλά. Τα αποτελέσματά τους είναι τα ίδια: στέρηση υπηρεσιών και αγαθών που ανήκουν στους πολίτες.

Πρόκειται για «φθορά εκ των έσω», μέσω αναθέσεων έργων, μελετών, ελλείψεων επίβλεψης ή ακόμα και σκόπιμων παραλείψεων. Έτσι, δημόσια πρόσωπα και παράγοντες καταλήγουν να δημιουργούν περιουσίες που δεν δικαιολογούνται από τα επίσημα εισοδήματά τους.

Τα αθόρυβα θεσμικά σκάνδαλα

Υπάρχει όμως και μια άλλη, πιο επικίνδυνη κατηγορία – τα θεσμικά σκάνδαλα. Δεν μετριούνται μόνο σε χρήματα, αλλά στη λειτουργία μιας αυτοδιοίκησης.

Δεν θα τα δούμε ποτέ στα δελτία ειδήσεων, κι όμως επηρεάζουν άμεσα τη ζωή των πολιτών:

– Όταν υπάλληλοι κρύβονται πίσω από υπηρεσίες και καλύπτουν πράξεις άλλων.

– Όταν δίνονται παράνομες άδειες λειτουργίας και κατάληψης κοινόχρηστων χώρων.

– Όταν νομικές υπηρεσίες καλύπτουν παρανομίες αντί να προστατεύουν τον πολίτη.
 – Όταν διπλωματούχοι μηχανικοί υποκύπτουν σε πιέσεις και υπογράφουν αντίθετα με την επιστήμη τους.
 – Όταν γιατροί αγνοούν τεκμηριωμένες σοβαρές επιπτώσεις της χρόνιας ηχορύπανσης στη σωματική και ψυχολογική υγεία.
 – Όταν εκλεγμένοι με θεσμικές αρμοδιότητες κλείνουν τα μάτια στην παραβατικότητα.

Δεν είναι «απλά λάθη». Είναι συστηματική κακοδιοίκηση που υπονομεύει τα δικαιώματα και την ποιότητα ζωής των πολιτών.

Γιατί είναι πιο επικίνδυνα

Αυτά τα μικρά θεσμικά παραπτώματα είναι η ρίζα της μεγάλης διαφθοράς.
 – Βλάπτουν άμεσα την καθημερινότητα, όχι μόνο το δημόσιο ταμείο.
 – Διαλύουν την εμπιστοσύνη στη Δικαιοσύνη και στη Διοίκηση.
 – Στέλνουν το μήνυμα ότι ο πολίτης είναι απροστάτευτος.

Όταν οι παραβάτες μένουν ατιμώρητοι, παίρνουν θάρρος. Όταν οι πολίτες σιωπούν, η παρανομία γίνεται καθεστώς. Από τα μικρά ξεφυτρώνουν τα μεγάλα οικονομικά σκάνδαλα που όλοι καταγγέλλουμε.

Αιτίες της σιωπής

 Η σιωπή των πολιτών δεν είναι τυχαία:  γεννιέται από την άγνοια. Πολλοί δεν γνωρίζουν τις πράξεις που οδηγούν σε αδικίες εναντίον τους και έτσι οι φωνές τους μένουν ανεξερεύνητες, σαν να πνίγονται πριν καν εκφραστούν.

Υπάρχει και μια αόρατη κουρτίνα αδιαφάνειας. Ο κανόνας προστασίας προσωπικών δεδομένων, θεσπισμένος για να φυλάει τους πολίτες, μπορεί με κατάχρηση να κρύψει έγγραφα και διαδικασίες, αφήνοντας το σκοτάδι να απλώνεται εκεί όπου η διαφάνεια θα έπρεπε να ρίχνει φως.

Και τέλος, παραμονεύει ο φόβος της απειλής – συχνά αόρατος, πάντα όμως βαρύς στη σκιά του πολίτη. Οι αρμόδιες αρχές μπορούν να χρησιμοποιήσουν το «όπλο» των νομικών εμπλοκών: η πιθανότητα μηνύσεων για δήθεν συκοφαντία ή εσφαλμένες κατηγορίες, που δεν επιβαρύνει την ίδια την αρχή, αλλά δημιουργεί σοβαρό κόστος για τον πολίτη, ταλαιπωρία, δικηγόρους κ.λπ.. Ακόμα κι όταν τα στοιχεία είναι αδιάσειστα, το βάρος, το κόστος και η αβεβαιότητα μιας δικαστικής διαδικασίας αρκούν για να φιμώσουν τις φωνές, μετατρέποντας τη σιωπή σε μέσο ελέγχου και φόβου.

Η ευθύνη της σιωπής

Αν αύριο ξεσπάσει ένα νέο σκάνδαλο – π.χ. με τις χρεώσεις των ψηφιακών υδρομετρητών – ας μη μείνουμε μόνο στα παράπονα στα social media. Ας αναρωτηθούμε: μήπως με τη σιωπή μας αφήνουμε τον δρόμο ανοιχτό;

Πίσω από κάθε «ειδικό» που εμφανίζεται ως αυθεντία, υπάρχει το ερώτημα: ποιος τον πληρώνει και ποιον εξυπηρετεί; Χωρίς διαφάνεια και δημόσιο έλεγχο, η γνώμη του «ειδικού» γίνεται εργαλείο επιβολής – όχι επιστήμης.

Συμπέρασμα

Τα οικονομικά σκάνδαλα μας εξοργίζουν για το μέγεθός τους.

Τα θεσμικά σκάνδαλα όμως διαβρώνουν τη βάση της δημοκρατίας. Χωρίς θεσμούς που λειτουργούν, κανένας νόμιμος πολίτης δεν έχει πραγματικά δικαιώματα ή προστασία.

Όπως στην οικονομική διαφθορά ο δημόσιος πλούτος μεταφέρεται σε λίγους, έτσι και στη θεσμική: κάποιοι αποκτούν περισσότερα δικαιώματα από τους πολίτες που σέβονται τον νόμο..