Εκτός της πανδημίας του κορωνοϊού και άλλο χτικιό, η «πανδημία» του λαϊκισμού, ταλαιπωρεί το βίο των ανθρώπων σε όλο τον κόσμο. Τελευταία ο λαϊκισμός ταλαιπώρησε και τις ΗΠΑ , την ισχυρότερη Δημοκρατία του πλανήτη, αφού προηγουμένως πέρασε και από τη χώρα μας.
Ο λαϊκισμός δεν είναι καινούριο φαινόμενο, αλλά τα τελευταία χρόνια οι εκφραστές αυτού κατάφεραν να ασκήσουν εξουσία, τόσο στην Ελλάδα (ΣΥΡΙΖΑΝΕΛ), όσο και στην Αμερική (Ντραμπ).
Η ιδεολογία του λαϊκισμού είναι το βασικό όχημα της θεωρίας του Μανιχαϊσμού που εμφανίστηκε τον 3ο αιώνα μ.Χ. και η οποία θεμελίωσε για τον κόσμο μια αντίληψη όπου συγκρούονται αενάως οι δυνάμεις του καλού, με τις δυνάμεις του κακού.
Θεωρώ ότι αξίζει τον κόπο να ασχοληθούμε με αυτή την ιδεολογία, που έχει κατακλύσει τη χώρα μας και που απλώνεται ανησυχητικά σε όλες τις φιλελεύθερες ευρωπαϊκές δημοκρατίες, σε βαθμό που αρκετοί μελετητές να υποστηρίζουν ότι πρόκειται για ένα νέο πνεύμα των καιρών.
Σύμφωνα με την επικρατούσα στη βιβλιογραφία άποψη, ο λαϊκισμός είναι «μια αβαθής ιδεολογία που θεωρεί ότι οι κοινωνίες είναι πλήρως διαχωρισμένες σε δύο ομοιογενή και ανταγωνιστικά σύνολα, τον “αγνό λαό” εναντίον των “διεφθαρμένων ελίτ”, και η οποία υποστηρίζει ότι η πολιτική θα έπρεπε να είναι η έκφραση της “γενικής θέλησης” του λαού».
Στον τρόπο σκέψης του λαϊκισμού, όπως είπαμε παραπάνω, κεντρική θέση κατέχει ο μανιχαϊσμός. Οι δυνάμεις του φωτός εναντίον των δυνάμεων του σκότους, στη θεωρία του μανιχαϊσμού, ο αγνός λαός εναντίον των διεφθαρμένων ελίτ, στο λαϊκισμό. Στη σύγκρουση αυτών των οντοτήτων εκείνο που πρέπει να κατισχύσει είναι η «γενική θέληση του λαού».
Η δε «γενική θέληση του λαού» στη λαϊκίστικη αντίληψη περί δημοκρατίας, δεν εκφράζεται από τους θεσμούς της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας (όπου κυβερνούν οι αντιπρόσωποι του λαού που εκλέγονται από το λαό) αλλά αορίστως από το «λαό», που φυσικά ο λαϊκιστής την ερμηνεύει (τη γενική θέληση του λαού) κατά όπως τον συμφέρει.
Ποιος είναι όμως ο αγνός λαός; Πώς ορίζεται και ποιος τον ορίζει; Και εδώ δεν υπάρχει για το λαϊκισμό ίχνος αμφιβολίας· τον ορίζει και τον εκπροσωπεί αυτός που αυτοδιορίζεται ως αντιπρόσωπός του. Στη λαϊκίστικη αντίληψη περί δημοκρατίας, τίποτα δεν είναι πιο σημαντικό από τη «γενική θέληση του λαού», ούτε τα ανθρώπινα δικαιώματα, ούτε οι συνταγματικές εγγυήσεις.
Η ιδεολογία του λαϊκισμού, ακριβώς λόγω της ρηχότητάς της, σε σύγκριση με άλλες συγκροτημένες ιδεολογίες όπως, ο σοσιαλισμός, ο φιλελευθερισμός, ο συντηρητισμός, έχει χαρακτηριστεί ως ένα αδειανό μπουκάλι: Μπορεί να το γεμίσει κανείς με ό,τι περιεχόμενο θέλει, είτε αριστερό είτε δεξιό. Στη βιβλιογραφία έχει επισημανθεί ότι ο αριστερός λαϊκισμός απαντάται κυρίως στη Λατινική Αμερική, ενώ ο λαϊκισμός της δεξιάς είναι περισσότερο ένα ευρωπαϊκό φαινόμενο.
Μερικά παραδείγματα λαϊκισμού είναι χαρακτηριστικά: Ο Ζαν Μαρί Λεπέν στη Γαλλία συνήθιζε να λέει: «Εμείς είμαστε ο λαός».
Το κόμμα του Γιοργκ Χάιντερ στην Αυστρία, χρησιμοποιούσε το σύνθημα ότι: «οι ελίτ … είναι εναντίον του Χαϊντερ, επειδή αυτός είναι μαζί σας».
Ο Ούγκο Τσάβες στη Βενεζουέλα (διάδοχος του οποίου είναι ο … φίλος των ΣΥΡΙΖΕΩΝ, Μαδούρο!) δήλωνε ότι: «Δεν επανεκλέγετε τον Τσάβες, στην πραγματικότητα επανεκλέγετε τον εαυτό σας. Ο λαός επανεκλέγει το λαό. Ο Τσάβες δεν είναι τίποτ’ άλλο από ένα εργαλείο του λαού».
Στην πατρίδα μας ο Αλέξης Τσίπρας έλεγε: «Ή εμείς (ο λαός) ή αυτοί. Μαζί μπορούμε να τους ανατρέψουμε».
Ο Πάνος Καμμένος, επίσης έλεγε: «Σας τελειώνουμε εκβιαστές, σας διώχνουμε απατεώνες, σας δικάζουμε δοσίλογοι. Είμαστε πολλοί, είμαστε ανεξάρτητοι, είμαστε Έλληνες».
Ο Γιώργος Καρατζαφέρης: «Εμείς δεν είμαστε στρατιωτάκια υπάκουα της κυρίας Μέρκελ και της κυρίας Λαγκάρντ! Αυτή είναι η διαφορά μας».
Ένα από τα βασικά αίτια που προκαλούν το λαϊκισμό στις ευρωπαϊκές χώρες είναι η ίδια η φύση των φιλελεύθερων δημοκρατιών η οποία απαιτεί πολύπλοκους χειρισμούς, αριστοτεχνικούς συμβιβασμούς, κουλτούρα ανεκτικότητας και συνειδητοποίηση του γεγονότος ότι άριστες για όλους λύσεις δεν υπάρχουν.
Αυτή είναι άλλωστε η ουσία του κοινωνικού συμβολαίου που ισχύει στο πολίτευμα της δημοκρατίας, δηλαδή, της συμφωνίας είτε μεταξύ του λαού και της κυβέρνησης, είτε των ανθρώπων μεταξύ τους, περί παραχωρήσεως από τον λαό ορισμένων δικαιωμάτων του στην εξουσία, στο πλαίσιο μιας κοινότητας, δηλαδή, ενός κράτους, για την ειρηνική συμβίωση των πολιτών του. Αυτός ο αυτοπεριορισμός των πολιτών για ανεκτικότητα συμβιβασμών, αποδοχή μη αρεστών λύσεων κ.ά., δημιουργεί εύφορο έδαφος για τους κάθε είδους λαϊκιστές που προσφέρουν απλές και εύληπτες συνταγές, με καλούς και κακούς.
Άλλη βασική αιτία είναι το γεγονός ότι σε πολλές φιλελεύθερες δημοκρατίες, είναι υπαρκτό πρόβλημα ένα έλλειμμα δημοκρατίας. Πολλές αποφάσεις λαμβάνονται κεκλεισμένων των θυρών, υπερβαίνοντας τα όρια της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας. Τέτοια φαινόμενα πυροδοτούν επίσης το λαϊκισμό.
Ειδικότερα δε στα καθ΄ ημάς, δηλαδή την πατρίδα μας, πέραν των παραπάνω αιτιών, πρέπει να επισημανθεί η ευθύνη των πολιτικών για τη δημιουργία του «πελατειακού κράτους», στο οποίο ωφελούνται κυρίως οι «πελάτες», δηλαδή, οι πολιτικοί φίλοι και οπαδοί του κόμματος που είναι στην εξουσία, τα «δικά μας παιδιά», όπως έλεγε ο Βύρων Πολύδωρας της Ν.Δ. για να ισοφαρίσει τα ρουσφέτια του ΠΑΣΟΚ.
Οι δε «πελάτες» δεν αποτελούν ένα ευκαταφρόνητο μέγεθος –πιθανότατα να είναι πάνω του 50% των ψηφοφόρων των δυο μεγάλων κομμάτων.
Ο λαϊκισμός, από την ίδια του τη φύση, είναι μια «επικίνδυνη απειλή για τη δημοκρατία». Οι οπαδοί του κάθε είδους λαϊκισμού δεν παραδέχονται αξίες, δεν επιζητούν να ανέβουν, αλλά να κατεβάσουν. Ακουμπάνε σ΄ αυτόν, όχι τις ελπίδες τους, αλλά την οποιαδήποτε προσωπική αποτυχία τους, τη λανθασμένη τους κίνηση.
Ο λαϊκισμός δεν μας βρίσκει από μόνος του όπως ο κορωνοϊός και μας ταλαιπωρεί. Δεν πέφτει από τον ουρανό. Δεν τυχαίνει. Ανεβαίνει στην εξουσία όταν δημιουργείται πολιτικό-οικονομικό-κοινωνικό πρόβλημα και όταν η εξουσία υποτιμά τον μέσο άνθρωπο σε έναν πολυμέτωπο αγώνα αδιεξόδων του.
Ζήσαμε τον λαϊκισμό στο πετσί μας. Οι ΣΥΡΙΖΑΛΕΛ ανέβηκαν στην εξουσία εκμεταλλευόμενοι την πράγματι υπάρχουσα οικονομική κρίση, προσφέροντας μια απλή συνταγή για την αντιμετώπισή της, υποσχόμενοι ότι, … θα διώξουν τους κακούς τοκογλύφους εταίρους μας (στο σπίτι σου φροϊλάιν Άγγελλα Μέργκελ) και θα καταργήσουν τα μνημόνια με ένα νόμο που θα έχει μόνο ένα άρθρο (για να υπογράψουν 3ο μνημόνιο και η μισητή Άγγελλα να γίνει Αγγελικούλα).
Οι δε πολίτες, ανοήτως σκεπτόμενοι, πίστεψαν πως υπήρχε μια δαιμονική ελίτ (οι τοκογλύφοι εταίροι, που μας επέβαλαν τα μνημόνια και προσπαθούσαν να κλέψουν τα δίκια του λαού) και αδιαφορούσε για κάθε πραγματολογικό στοιχείο και για κάθε λογικό επιχείρημα που αφορούσε την πραγματική οικονομική κατάσταση της χώρας.
Είναι επείγουσα προτεραιότητα στην Ελλάδα της κρίσης να σπάσει ο φαύλος κύκλος του λαϊκισμού. Είναι επείγουσα ανάγκη να δραπετεύσουμε από τον πρωτόγονο τρόπο σκέψης και να προσγειωθούμε στον τόπο της πολιτικής που δεν είναι πρόσφορος για εύκολες ρητορείες.
Καουμπόηδες και Ινδιάνοι υπάρχουν μόνο στα γουέστερν. Είναι κοινός τόπος πλέον πως οι άνθρωποι είναι καλοί ή κακοί, ανεξαρτήτως των ιδεολογικών τους προτιμήσεων. Πρέπει οι δυνάμεις που χρησιμοποιούν αυτή την πολιτική να αποδοκιμαστούν.
ΑΝΔΡΕΑΣ Γ. ΜΕΝΙΔΙΑΤΗΣ
επιτ. Δικηγόρος
