Στο επίκεντρο η έλλειψη υποδομών, η επιβάρυνση των δημοτικών προϋπολογισμών και ο κίνδυνος μετακύλισης του κόστους στους δημότες – Τι προβλέπει η πρόταση των βουλευτών του ΠΑΣΟΚ

Μια ιδιαίτερα σημαντική παρέμβαση για την οικονομική λειτουργία των Δήμων και τη διαχείριση των απορριμμάτων φέρνει στο προσκήνιο το ΠΑΣΟΚ, μέσω τροπολογίας που προτείνει την πλήρη απαλλαγή των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης α΄ βαθμού από την υποχρέωση καταβολής του τέλους ταφής αποβλήτων, έως ότου διασφαλιστεί η πραγματική επιχειρησιακή ετοιμότητα των αναγκαίων υποδομών.

Η πρόταση δεν περιορίζεται στην κατάργηση μιας οικονομικής επιβάρυνσης. Επιχειρεί να θέσει ένα κρίσιμο ζήτημα πολιτικής και διοικητικής ευθύνης: Μπορούν οι Δήμοι να πληρώνουν για την υγειονομική ταφή των αποβλήτων τους, όταν δεν διαθέτουν τις απαραίτητες εγκαταστάσεις και τις πραγματικές εναλλακτικές δυνατότητες διαχείρισης;

Το τέλος ταφής και η οικονομική πίεση στους Δήμους

Το τέλος ταφής, το οποίο θεσπίστηκε με το άρθρο 38 του ν. 4819/2021, αποτελεί ένα από τα βασικά οικονομικά εργαλεία για την αποθάρρυνση της υγειονομικής ταφής και την ενίσχυση της ανακύκλωσης και της ανάκτησης αποβλήτων.

Ωστόσο, σύμφωνα με την αιτιολογική έκθεση της τροπολογίας, η εφαρμογή του μέτρου στην πράξη δημιουργεί σοβαρές οικονομικές και λειτουργικές δυσκολίες για την Τοπική Αυτοδιοίκηση.

Οι καθυστερήσεις στην ολοκλήρωση των μονάδων επεξεργασίας αποβλήτων, η ανεπαρκής ανάπτυξη των υποδομών και η απουσία ολοκληρωμένων συστημάτων χωριστής συλλογής περιορίζουν τη δυνατότητα των Δήμων να μειώσουν πραγματικά τις ποσότητες που οδηγούνται σε ταφή.

Με άλλα λόγια, οι Δήμοι καλούνται να πληρώνουν για ένα περιβαλλοντικό αποτέλεσμα το οποίο, σε πολλές περιπτώσεις, δεν μπορούν να επιτύχουν λόγω ελλείψεων του συνολικού συστήματος.

Από τα δημοτικά ταμεία στους λογαριασμούς των δημοτών

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην οικονομική επιβάρυνση που προκαλεί το τέλος ταφής, σε μια περίοδο κατά την οποία οι δημοτικοί προϋπολογισμοί βρίσκονται ήδη υπό σημαντική πίεση.

Το ενεργειακό κόστος, τα καύσιμα, η συντήρηση των απορριμματοφόρων, οι αυξημένες τιμές υπηρεσιών και υλικών, αλλά και η υποστελέχωση των δημοτικών υπηρεσιών δημιουργούν ένα ιδιαίτερα δύσκολο περιβάλλον για την οικονομική λειτουργία των Δήμων.

Σύμφωνα με την τροπολογία, από το 2026 το τέλος ταφής διαφοροποιείται ανάλογα με το στάδιο υλοποίησης των προβλεπόμενων μονάδων επεξεργασίας, ενώ για τις περιπτώσεις που δεν υπάγονται στις ειδικότερες κατηγορίες προβλέπονται ποσά 45 ευρώ ανά τόνο για το 2026, 50 ευρώ για το 2027 και 55 ευρώ από το 2028 και εφεξής.

Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί πρόσθετες πιέσεις στους προϋπολογισμούς των Δήμων, με την τροπολογία να προειδοποιεί για τον κίνδυνο μετακύλισης του κόστους στους δημότες μέσω αυξήσεων στα ανταποδοτικά τέλη καθαριότητας και φωτισμού.

Το ΠΑΣΟΚ ζητά απαλλαγή μέχρι να λειτουργήσουν πραγματικά οι υποδομές

Στον πυρήνα της προτεινόμενης ρύθμισης βρίσκεται η πλήρης απαλλαγή των Δήμων από την επιβολή και την καταβολή του τέλους ταφής για τις ποσότητες αστικών αποβλήτων που οδηγούνται σε χώρους υγειονομικής ταφής. Η απαλλαγή θα ισχύει για τουλάχιστον δύο χρόνια από την έναρξη ισχύος της ρύθμισης.

Μετά την παρέλευση της διετίας, η επαναφορά της υποχρέωσης καταβολής του τέλους δεν θα γίνεται αυτόματα ή οριζόντια, αλλά θα προϋποθέτει κοινή διαπιστωτική πράξη των υπουργών Εσωτερικών και Περιβάλλοντος και Ενέργειας.

Η συγκεκριμένη πράξη θα πρέπει να πιστοποιεί ότι οι απαραίτητες υποδομές έχουν τεθεί σε πλήρη και πραγματική λειτουργία, διαθέτουν επαρκή δυναμικότητα και μπορούν πράγματι να εξυπηρετήσουν τον συγκεκριμένο Δήμο.

Η δημοπράτηση ενός έργου, η υπογραφή μιας σύμβασης ή ακόμη και η τυπική έναρξη λειτουργίας μιας εγκατάστασης δεν θα αρκούν για να ενεργοποιηθεί το τέλος. Αυτό αποτελεί μία από τις σημαντικότερες προβλέψεις της τροπολογίας, καθώς συνδέει την οικονομική υποχρέωση των Δήμων με την πραγματική δυνατότητα εφαρμογής μιας διαφορετικής πολιτικής διαχείρισης αποβλήτων.

Στο τραπέζι και η υποστελέχωση των δημοτικών υπηρεσιών

Η πρόταση αναγνωρίζει ότι η διαχείριση των απορριμμάτων δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τις εγκαταστάσεις επεξεργασίας.

Απαιτεί επίσης επαρκές προσωπικό, κατάλληλο εξοπλισμό, μέσα συλλογής και μεταφοράς, καθώς και οργανωμένες δημοτικές υπηρεσίες που μπορούν να υλοποιήσουν αποτελεσματικά τις απαιτούμενες διαδικασίες.

Η υποστελέχωση των υπηρεσιών Περιβάλλοντος και Καθαριότητας, οι περιορισμοί στις προσλήψεις και η έλλειψη εξειδικευμένου ανθρώπινου δυναμικού αποτελούν, σύμφωνα με την αιτιολογική έκθεση, σημαντικά εμπόδια στην ανάπτυξη συστημάτων ανακύκλωσης και χωριστής συλλογής.

Για τον λόγο αυτό, η τροπολογία προβλέπει ότι η επιχειρησιακή ετοιμότητα δεν θα κρίνεται μόνο από την ύπαρξη εγκαταστάσεων, αλλά και από την επάρκεια του ανθρώπινου δυναμικού και των μέσων που απαιτούνται για την πραγματική εξυπηρέτηση κάθε Δήμου.

Τα 34,7 εκατομμύρια ευρώ και τα ερωτήματα για τον ΕΔΣΝΑ

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η αναφορά της τροπολογίας στην υπόθεση διαχείρισης των εσόδων από το τέλος ταφής στην Αττική. Σύμφωνα με την αιτιολογική έκθεση, η Εθνική Αρχή Διαφάνειας διαπίστωσε ότι ποσό περίπου 34,7 εκατομμυρίων ευρώ, το οποίο είχε εισπραχθεί από τους Δήμους της Αττικής για το τέλος ταφής του 2022, δεν αποδόθηκε από τον Ειδικό Διαβαθμιδικό Σύνδεσμο Νομού Αττικής (ΕΔΣΝΑ) στον Ελληνικό Οργανισμό Ανακύκλωσης (ΕΟΑΝ), σύμφωνα με τον προβλεπόμενο προορισμό του.

Το σχετικό πόρισμα διαβιβάστηκε στην αρμόδια εισαγγελική αρχή για την ποινική αξιολόγηση των ευρημάτων, ενώ διατυπώθηκαν ζητήματα αναζήτησης πειθαρχικών ευθυνών. Παράλληλα, η τροπολογία αναφέρεται στη μεταγενέστερη νομοθετική ρύθμιση του άρθρου 235 του ν. 5193/2025, η οποία αντιμετώπισε το ζήτημα της οφειλής των 35 εκατομμυρίων ευρώ του ΕΔΣΝΑ από το τέλος ταφής του 2022.

Η υπόθεση αυτή επαναφέρει στο προσκήνιο το ζήτημα της διαφάνειας, της λογοδοσίας και της αποτελεσματικής αξιοποίησης των πόρων που εισπράττονται από τους Δήμους στο όνομα της περιβαλλοντικής προστασίας.

Υποχρεωτικό χρονοδιάγραμμα για τις υποδομές

Η τροπολογία προβλέπει ακόμη την υποχρέωση του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας να καταθέσει στη Βουλή, εντός έξι μηνών από την έναρξη ισχύος της ρύθμισης, ολοκληρωμένο χρονοδιάγραμμα ολοκλήρωσης και λειτουργίας των αναγκαίων υποδομών διαχείρισης αστικών αποβλήτων. Το χρονοδιάγραμμα θα αφορά κάθε Περιφέρεια και Φορέα Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων, ενώ θα συνοδεύεται από εξαμηνιαίες εκθέσεις προόδου. Με τον τρόπο αυτό επιδιώκεται να ενισχυθεί η κοινοβουλευτική λογοδοσία και να υπάρξει σαφής εικόνα για την πραγματική πρόοδο των έργων που απαιτούνται για τη μετάβαση σε ένα σύγχρονο σύστημα διαχείρισης αποβλήτων.

Μια παρέμβαση με ιδιαίτερη σημασία για την Τοπική Αυτοδιοίκηση

Η τροπολογία, η οποία υπογράφεται από τον Μανώλη Χριστοδουλάκη και 29 ακόμη βουλευτές του ΠΑΣΟΚ, μεταξύ των οποίων οι Παύλος Χρηστίδης,  Μιχάλης Κατρίνης,  Νάντια Γιαννακοπούλου,  Παύλος Γερουλάνος,  Στέφανος Παραστρατίδης, Νάγια Γρηγοράκου, Ευαγγελία Λιακούλη κ.α. επιχειρεί να δώσει θεσμική απάντηση σε ένα ζήτημα που απασχολεί έντονα την Τοπική Αυτοδιοίκηση.

Στην αιτιολογική της έκθεση γίνεται, μάλιστα, ειδική αναφορά στα πάγια αιτήματα της Κεντρικής Ένωσης Δήμων Ελλάδας (ΚΕΔΕ), όπως αυτά έχουν διατυπωθεί από τα συλλογικά της όργανα και επιβεβαιώθηκαν στο Ετήσιο Τακτικό Συνέδριό της στην Καλαμάτα την περασμένη εβδομάδα.

Το βασικό πολιτικό μήνυμα της παρέμβασης είναι σαφές: Η περιβαλλοντική πολιτική δεν μπορεί να στηρίζεται στην οικονομική εξάντληση των Δήμων ούτε να μεταφέρει στους δημότες το κόστος καθυστερήσεων και ελλείψεων του κρατικού σχεδιασμού.

Το ερώτημα πλέον είναι αν η κυβέρνηση θα αποδεχθεί τη λογική της σύνδεσης του τέλους ταφής με την πραγματική ετοιμότητα των υποδομών ή θα επιμείνει σε ένα σύστημα οικονομικών επιβαρύνσεων που, όπως υποστηρίζεται στην τροπολογία, δεν συνοδεύεται πάντοτε από τις αναγκαίες προϋποθέσεις εφαρμογής του.